Cần một cuộc đại phẫu thuật…

(Thứ Ba, 18/03/2008 | 10:53)
Đất nước đang chuyển mình mạnh mẽ để theo kịp xu thế hội nhập toàn cầu. Bên cạnh những thành quả đạt được về nhiều mặt, vẫn còn một số lĩnh vực chúng ta chưa bắt kịp với nhịp phát triển chung, mà trong đó có quy hoạch đô thị vốn được xem là điểm nóng những năm gần đây. Bài viết của nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt đăng trên Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần gợi mở nhiều suy nghĩ về thực trạng quy hoạch mấy năm qua và đâu là lối ra cho tình hình này.
Cần một cuộc đại phẫu thuật…
Cần một cuộc đại phẫu thuật…

Chưa bao giờ công cuộc đô thị hóa ở nước ta diễn ra sôi động như hiện nay và cũng chưa bao giờ đất nước đối diện với tình trạng hỗn loạn, đặt ra trước Đảng và Nhà nước cũng như toàn xã hội những vấn đề buộc phải nhìn nhận lại một cách nghiêm túc để tìm giải pháp tháo gỡ như hiện nay. Thực tế phát triển các đô thị trong thời gian gần đây đã bộc lộ một cách trung thực những bất cập trong toàn bộ lĩnh vực quan trọng này. Các đồ án quy hoạch đô thị được đầu tư tốn kém đã nhanh chóng bị cuộc sống vượt qua, buộc phải xóa đi làm lại, thường được gọi bằng một cụm từ khá mềm mỏng: “điều chỉnh quy hoạch”!

Sau Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, nay đến Đà Nẵng tự tìm kiếm các nhà tư vấn nước ngoài nhăm đáp ứng nhu cầu quy hoạch đô thị cho mình. Tuy nhiên, qua kết quả sơ bộ của hai nhà tư vấn Hàn Quốc ở Hà Nội và Nhật Bản ở TP. Hồ Chí Minh, kết quả nghiên cứu qua những đồ án trình bày vẫn còn đó những dấu hỏi.

Giao thông đô thị ở hai thành phố lớn Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh rối loạn, ách tắc, do không ước lượng được tốc độ gia tăng dân số, gia tăng phương tiện như một tất yếu có tính quy luật để sớm có chủ trương và giải pháp thích hợp, kịp thời.

Nếu ở Hà Nội hễ có mưa là ngập, thì Thành phố Hồ Chí Minh chưa mưa đã ngập. Các nhà quản lý viện dẫn nguyên nhân do triều cường, do cống cũ, do xây dựng không đồng bộ, do đầu tư nhỏ lẻ, manh mún và do nhiều nguyên nhân khác nữa. Tuy nhiên có một nguyên nhân cơ bản không thấy các nhà quản lý đề cập, mà theo tôi có thể đấy mới là nguyên nhân chủ yếu: “thiếu tầm nhìn, nôn nóng, duy ý chí, chủ quan”. Và còn do một nguyên nhân đặc thù hình như chỉ có ở nước ta, gần đây trở nên phổ biến: “tư duy nhiệm kỳ”, căn bệnh trầm kha qua nhiều thế hệ lãnh đạo.

Sau hơn ba mươi năm ta làm chủ đất nước, làm chủ đô thị, quy hoạch khu trung tâm TP. Hồ Chí Minh ngày càng hỗn loạn, cơ quan quy hoạch thành phố mới tìm ra được giải pháp: “Tổ chức cuộc thi”!

Còn Hà Nội, quy hoạch thủ đô được tiến hành từ nhiều thập niên trước đã tỏ ra hoàn toàn lúng túng khi Tập đoàn Điện lực Việt Nam quyết xây dựng một công trình cao ốc bên bờ Hồ Gươm, mặc dù cảnh quan Hồ Gươm trong nhiều chục năm qua cũng đã bị một số công trình kiến trúc tân kỳ như công trình bưu điện, tòa nhà “hàm cá mập”, khách sạn “Hà Nội Vàng”, cụm công trình điêu khắc “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” trước đền Ngọc Sơn v.v… phá vỡ tỷ lệ và tính đặc thù.

Chưa kể một số công trình cao tầng khác tưởng như nằm ngoài không gian hồ đẹp đẽ này cũng góp phần tác động, ảnh hưởng. Những cao ốc có phép hoặc không phép góp phần làm hỏng không gian đô thị buộc phải tháo dỡ hoặc nhắm mắt cho qua đã tạo nên một bức tranh toàn cảnh hỗn loạn trong quản lý ở cả hai thành phố lớn này. Dù đúng hay sai thì hiệu quả cũng đã gây ra lãng phí thời gian và nguồn lực xã hội.

Ở TP. Hồ Chí Minh, các không gian kiến trúc truyền thống đã định hình trong nhận thức và tâm tư của cư dân đô thị như quảng trường Hòa Bình quanh nhà thờ và bưu điện trung tâm; không gian kiến trúc tiêu biểu phong cách kiến trúc thời thuộc địa như “một trang sử đá” quanh Nhà hát Thành phố cũng đã bị phá vỡ bởi một số công trình thời thượng do những chủ trương hời hợt, thiếu cân nhắc của các nhà quản lý kiến trúc. Gần đây, nhiều địa điểm được gọi là “những khu đất vàng” đang vẫy gọi các nhà đầu tư. Nếu đà này, một thời gian không xa, những hình ảnh đô thị đặc thù của Sài Gòn xưa thể hiện trong không gian trung tâm sẽ biến mất, hoặc sẽ thay hình đổi dạng nếu tỷ lệ các công trình mới, không được nghiên cứu kỹ chiếm tỷ lệ áp đảo.

Không khó để thống kê đã có bao nhiêu đồ án quy hoạch thủ đô, nhưng đến nay, Hà Nội phát triển chủ yếu về hướng nào, các nhà quy hoạch cũng không đủ tự tin để đưa ra một ý đồ xác quyết. Đồ án “Quy hoạchbên sông Hồng” của các nhà quy hoạch Hàn Quốc đã làm các nhà quy hoạch Việt Nam và cả các nhà quản lý lúng túng, giật mình. Việc Hà Nội xin mở rộng địa giới gần như thú nhận điều đó.

Ở TP. Hồ Chí Minh, kỳ họp của Hội đồng Nhân dân thành phố trùng hợp với chu kỳ triều cường lịch sử 2007 kết hợp với mưa to chưa từng thấy. Nước từ sông dâng lên, nước trên trời dội xuống, ngay cả khu trung tâm Lê Lợi, Nguyễn Huệ, Hàm Nghi cũng bị ngập nước. Đã có đại biểu đề nghị: “Dời trung tâm hành chính lên Củ Chi”?!

Ở Hà Nội, khi có chủ trương xây dựng nhà Quốc hội, nhiều ý kiến đề nghị cần hoạch định cho thủ đô một trung tâm chính trị mới, tương xứng với một thủ đô tầm cỡ mới thì cơ quan lãnh đạo lại quyết định phá dỡ hội trường Ba Đình để xây nhà Quốc hội, trong khi tình trạng ách tắc giao thông là một thực tế gay gắt không thể khắc phục trong một sớm một chiều và không ít các di tích lịch sử cần giữ gìn, bảo tồn một cách tối ưu.

Tết này, chắc chắn nhân dân nhiều quận nội thành TP. Hồ Chí Minh buộc lòng chấp nhận cảnh sống chung với đào đường, đặt ống. Còn mùa mưa tới, nhân dân các quận ven sông chắc chắn sẽ sống chung với nước ngập theo chu kỳ. Các cơ quan chức năng đã dự báo chắc chắn rằng tình trạng trên sẽ còn kéo dài trong nhiều năm!

Sông Sài Gòn, sông Đồng Nai ô nhiễm nghiêm trọng. Nguy cơ đe dọa nguồn cấp nước một thành phố xấp xỉ tám triệu dân và có khả năng còn cao hơn nữa là một hiểm họa nhìn thấy trước. Sông Hồng cạn đến đáy, mức cạn cực đại trong một trăm năm qua, đe dọa nguồn nước cấp cho nông nghiệp khi vụ cày ải Đông Xuân đang đến gần.

Tai nạn giao thông giảm không đáng kể sau khi những người tham gia giao thông nghiêm chỉnh chấp hành quy định đội mũ bảo hiểm. Hàng chục ngàn gia đình lao động hồi hộp chờ đợi Nhà nước mở một lối thoát cho cuộc mưu sinh khi thành phố cấm dùng xe ba, bốn bánh tự chế. Hàng vạn gia đình lao động buôn thúng bán bưng sẽ tồn tại ra sao khi thành phố cấm hàng rong để làm thông thoáng lòng lề đường?

Đô thị không chỉ là cái vỏ vật chất hợp thành bởi những công trình kiến trúc và hệ thống giao thông. Chiếc vỏ vật chất ấy nhằm kiến tạo một không gian tồn tại và phát triển văn minh cho cả một cộng đồng cư dân hàng triệu con người sống, làm việc và hưởng thụ cuộc sống một cách có văn hóa. Cộng đồng cư dân ấy lại không phải là một tập hợp vô danh tính, mà là một cộng đồng có quốc tịch, có nguồn gốc, có đặc điểm văn hóa - xã hội đặc thù. Không phải chỉ quốc gia này so với quốc gia khác, mà ngay cả trong một nước, sự khác biệt về đặc điểm văn hóa, tập quán từng địa phương, giữa miền Bắc, miền Nam, giữa vùng xuôi, vùng cao cũng là những nhân tố không kém phần quan trọng mà người làm quy hoạch phải tính đến. Ấy là chưa kể đến đặc điểm thiên nhiên, nguồn tài nguyên, nét đặc thù không thể coi nhẹ khi tạo dựng một không gian đô thị có sắc thái riêng, không lẫn lộn.

Không kể đến những sai lầm như “Đại công trường xây dựng đô thị Hà Giang”; vụ xin rút lui khỏi danh sách “Danh thắng Quốc gia” như ở Khánh Hòa; việc chọn cơ cấu quy hoạch thị trấn Côn Đảo không thích hợp làm biến dạng một di tích lịch sử quan trọng buộc phải dừng lại để tìm giải pháp khác; vụ xen cấy công trình khách sạn cao tầng Tân Hoàng Cung bên bờ sông Hương phá vỡ cảnh quan truyền thống, vi phạm Luật Xây dựng, được Bộ Xây dựng bật đèn xanh, dù cơ quan chức năng địa phương đã nhiều lần phản đối; việc tranh cãi xôn xao cả nước khi Thừa Thiên - Huế chủ trương xây dựng khu Resort trên đồi Vọng Cảnh… và biết bao sự việc nằm ngoài tâm nguyện: “Xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn” bằng một bản lĩnh tri thức vững vàng như Chủ tịch Hồ Chí Minh mong đợi trong công cuộc đô thị hóa đất nước. Công cuộc đô thị hóa ở nước ta đang đối diện với quá nhiều thách thức.

Điểm qua mấy nét tiêu biểu ở hai thành phố lớn và một số thành phố khác để thấy một phần mức độ nghiêm trọng của sự bất cập trong công tác quy hoạch đô thị, mặc dù về mặt chủ trương, Đảng và Nhà nước đã chăm lo chuẩn bị cho công việc này từ rất sớm.

Vậy nguyên nhân do đâu?

1. Trước hết do nhận thức của Đảng và Nhà nước còn hạn chế khi sự hiểu biết về lĩnh vực quan trọng này chưa thật thấu đáo và chưa tương xứng với những đòi hỏi nghiêm túc trong sự nghiệp đô thị hóa đất nước.

Trong nhiệm kỳ thủ tướng của mình, với cương vị người quản lý quốc gia, một kinh nghiệm bình thường tôi rút ra là những công việc liên quan đến quy hoạch xây dựng, phải được lắng nghe rất kỹ, đặc biệt cố gắng thu xếp thời gian tiếp xúc với các tác giả. Rất có thể không phải mọi việc trong nhiệm kỳ của tôi đều đúng, nhưng chắc chắn rằng hầu hết những công việc quan trọng tôi đều lắng nghe để tìm hiểu kỹ ý đồ của nhà thiết kế. Đường dây 500kv là một ví dụ.

Việc quyết định chọn khu cảng nước sâu và lọc hóa dầu Dung Quất nhằm tạo một “cú hích” thúc đẩy miền Trung phát triển có nhiều người phê phán, nhưng qua thời gian, quyết định ấy, chừng nào đó đã chứng minh sự cần thiết phải làm. Có một công trình cho đến nay vẫn còn những ý kiến trái ngược, mà mãi sau này, khi đã nghỉ hưu, tiếp xúc với tác giả, hiểu thấu đáo ý đồ sáng tác, tôi thấy rằng tôi đã gặp may khi quyết định chọn phương án kiến trúc Đài tưởng niệm chiến sĩ vô danh Bắc Sơn.

Việc các cấp xét duyệt quy hoạch không thu xếp đủ thời gian để đọc, để nghe, để hiểu, để cân nhắc kỹ trước khi đưa ra những quyết định đúng là tình trạng phổ biến. Việc lãnh đạo nhiệm kỳ sau không thấu hiểu hoặc phủ nhận quyết định của nhiệm kỳ trước dẫn đến các quyết định vội vã. Chất lượng các đồ án quy hoạch được duyệt không cao dẫn đến giá trị pháp lý của các quyết định phê duyệt không bền. Không phải là chuyện hiếm khi chính các cơ quan quy hoạch đón trước ý đồ lãnh đạo, hy sinh những tiêu chí khoa học để chiều lòng cấp trên.

Quy hoạch đô thị không những là một khoa học đa ngành, có mối liên hệ hữu cơ, sử dụng nhiều thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến của thế giới, mà đối tượng, nội dung của đồ án còn là một thực thể sống động, một cộng đồng xã hội biến động không ngừng. Nhận biết vai trò quan trọng của công tác quy hoạch đô thị, có tác động nhiều mặt đến nguồn lực quốc gia và đời sống đất nước để lắng nghe và để có một cái nhìn toàn cục cả trong không gian và thời gian, ngõ hầu lựa chọn trong muôn vàn những dự báo ít sai sót nhất chính là một trong những nhiệm vụ không thể xem nhẹ của người lãnh đạo.

Bản thân từng đô thị đã là một cơ thể thống nhất, hữu cơ. Hệ thống đô thị quốc gia trên cơ sở tổ chức khai thác một cách tốt nhất tiềm năng thiên nhiên và xã hội lại càng là một tổng thể thiết chế khoa học để từng bước khai thác, phát huy hết thế mạnh của đất nước một cách hài hòa.

Việc phân cấp, tạo điều kiện cho địa phương chủ động quy hoạch địa phương mình trong khi chưa có một chiến lược đô thị hóa đất nước dễ phát sinh tình trạng manh mún, trùng lắp trong đầu tư, triệt tiêu mối liên kết vùng và phát huy hiệu quả đồng vốn là một lãng phí lớn. Hệ thống cảng biển suốt dọc bờ biển miền Trung là một ví dụ. Còn có thể đưa ra nhiều ví dụ khác.

Vì vậy, một chiến lược đô thị hóa đất nước trên toàn lãnh thổ, hoạch định một cách tổng thể các quy hoạch vùng, làm nền tảng cho việc xác định tính chất, quy mô, các mối liên hệ liên đô thị và cho từng đô thị cùng những quy chế vùng, liên vùng, từng đô thị, liên đô thị… làm cơ sở pháp lý cho việc khai thác nguồn lực, lựa chọn lộ trình đầu tư một cách khoa học sẽ giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, khai thác hợp lý tài nguyên, phát huy hiệu quả đồng vốn, tiết kiệm ngân sách, từng bước xây cuộc sống đi lên một cách vững chắc là một đòi hỏi cấp bách, cần sớm được chủ trương, nghiên cứu, ban hành.

2. Nếu suy nghĩ trên đây của tôi là hợp lý thì cung cách tổ chức bộ máy Nhà nước hiện nay phụ trách lĩnh vực công tác này là chưa thật hợp lý.

Như trên đã nói, đô thị là một cơ thể thống nhất trong xây dựng và vận hành thì việc phân công cho Bộ Xây dựng làm quy hoạch, Bộ Giao thông - Vận tải xây dựng và quản lý hệ thống đường đô thị, Bộ Tài nguyên - Môi trường quản lý đất, chưa kể Bộ Công nghiệp phụ trách hệ thống điện, Bộ Bưu chính - Viễn thông (nay là Bộ Thông tin - Truyền thông) phụ trách xây dựng và quản lý hệ thống đường dây, đường cáp, đường ống nổi và ngầm là một cách làm manh mún mang dấu vết tiểu nông. Kế hoạch đầu tư do đó mà chồng chéo, dẫm chân, lệch pha, lỗi nhịp, gây nên tình trạng lộn xộn trong nghiên cứu, xây dựng và vận hành đô thị.

Đã đến lúc cần thiết có một cơ quan, một đơn vị thống nhất các bộ phận chuyên môn này lại thành một khối trong công tác phát triển và quản lý đô thị, để đảm bảo sự phối hợp hài hòa, đồng bộ, và có kế hoạch theo một chiến lược tổng thể.

Một “Ủy ban Nhà nước về Phát triển - Quản lý Đô thị và Môi trường” đủ nhân lực, quyền lực và trình độ, đảm đương nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược đô thị hóa quốc gia, phối hợp hiệu quả với các ngành hữu quan, giúp Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo thống nhất quá trình lâu dài và đầy biến động này đang là một đòi hỏi nghiêm khắc của thực tế xây dựng sinh động.

Mọi lý thuyết về quy hoạch đô thị của các nước tiên tiến trên thế giới hiện nay đều chỉ có giá trị tham khảo. Cần nhanh chóng tập trung nguồn lực đã được đào tạo trong nhiều năm qua, để xuất phát từ thực tiễn sinh động của thiên nhiên và xã hội Việt Nam, tìm ra quy luật, giải pháp và bước đi thích hợp trong toàn bộ tiến trình đô thị hóa đất nước là một đòi hỏi cấp bách. Phải coi đây là một chủ đề khoa học lớn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đất nước đang trên đà vươn mình lớn dậy. Đô thị hóa diện mạo đất nước là một yêu cầu lịch sử.

Hãy làm một cuộc đại phẫu để nhìn nhận thực trạng, tìm ra nguyên nhân, khắc phục những bất cập, vạch lộ trình trong công cuộc đô thị hóa đất nước, sánh vai cùng thế giới là mong muốn của toàn dân tộc.

Thời gian vẫn trôi và cuộc sống không hề biết chờ đợi.

TP. Hồ Chí Minh

Mừng Xuân Mậu Tý

  • Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt

THEO PHONG THỦY



BĐS-TP.Hồ Chí Minh

Nhận bản tin mới nhất

Về MuaBanNhaDat | Nhận bản tin | FAQ | Điều khoản thỏa thuận | Bản quyền | Quy chế Sàn GDTMĐT | Tuyên bố từ chối bảo đảm | Liên hệ | Tuyển dụng | Sitemap

MuaBanNhaDat © 2007 - 2015. Ghi rõ nguồn "MuaBanNhaDat.vn" khi phát hành lại thông tin từ website này.
CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ QUẢNG CÁO VÀ TRUYỀN THÔNG CHÂU Á
Số giấy phép kinh doanh: 0308967985, Nơi cấp: Sở Kế hoạch và Đầu tư Tp. Hồ Chí Minh. Ngày cấp: 10/6/2009
Địa chỉ: Lầu 3 Tòa nhà Copac, Số 12, Tôn Đản, Phường 13, Quận 4, TP.HCM

Technology powered by   - Copyright ©2016 by Ringier Vietnam